Ιστορία

Ερευνητικά έργα του Εργαστηρίου

Έρευνες  σε εξέλιξη

Σχεδιάζοντας το Μουσείο της Πόλης του Βόλου: ιστορική έρευνα και ανάπτυξη καινοτόμων διαδραστικών περιβαλλόντων για τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης (2012-2015)

Χρηματοδότηση: Ευρωπαϊκή Ένωση και Υπουργείο Παιδείας (ΕΣΠΑ 2007-2013), πρόγραμμα «Θαλής»
Επιστημονικός υπεύθυνος: Γιώργος Παπακωνσταντίνου (Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΠΘ)

Μέλη του τομέα Ιστορίας συνεργάζονται στο πρόγραμμα αυτό, από κοινού με τον τομέα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, εξασφαλίζοντας την ιστορική τεκμηρίωση του υλικού, των μαρτυριών κ.λπ. που συγκεντρώνονται εν όψει της δημιουργίας του Μουσείου της Πόλης από τον Δήμο του Βόλου.

Έρευνες ολοκληρωμένες

Sepharadic Jewry among Ottoman Muslims and Christian Greeks: from the Ottoman Empire to the Greek nation-state (2011-2012)

Χρηματοδότηση: Rothchild Foundation (Hanadiv) Europe
Επιστημονική Υπεύθυνη: Ρίκα Μπενβενίστε

Στο πλαίσιο του Προγράμματος ο μεταδιδακτορικός συνεργάτης Πάρις Παπεμίχος Χρονάκης (υπό την εποπτεία της καθηγ. Ρ. Μπενβενίστε) δίδαξε δύο τρίωρα εξαμηνιαία μαθήματα Κατεύθυνση Ιστορίας): α) Εβραίοι, Ελληνορθόδοξοι, Μουσουλμάνοι και Θεσσαλονικείς. Ζώντας μαζί στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1860-1912 (χειμερινό εξάμηνο) και β) Από Εβραίοι της Ελλάδας σε έλληνες Εβραίοι. Οι Εβραίοι στο ελληνικό έθνος-κράτος, 1821-1960 (εαρινό εξάμηνο). Στο πλαίσιο του Προγράμματος παραγγέλθηκαν βιβλία σχετικά με τα μαθήματα αυτά για τον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο. Π. Παπαμίχος Χρονάκης προσέφερε επίσης κατά το εαρινό εξάμηνο ένα μάθημα γύρω από τις τεχνικές της έρευνας και της συγγραφής εργασίας. Επίσης, παρουσίασε τα αποτελέσματα της έρευνάς του σε διάλεξη με θέμα: Ζώντας μαζί στην ύστερη οθωμανική και μεταοθωμανική Θεσσαλονίκη. Εβραίοι, Ελληνορθόδοξοι, και ο μετασχηματισμός της αστικής κοινωνικότητας, 1870-1922. (http://www.ha.uth.gr/index.php?page=events-search.display&a=278 ).

 

Από τον Μεσοπόλεμο στην Ανασυγκρότηση (1930-1960). Η Εμπειρία των Εβραίων της Ελλάδας στις οπτικο-ακουστικές Μαρτυρίες (2011)

Χρηματοδότηση: Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννης Σ.Λάτσης
Επιστημονική Υπεύθυνη: Ρίκα Μπενβενίστε

Στη διάρκεια του έτους 2011 η επιστημονική Ομάδα (Ρ. Μπενβενίστε (Υπεύθυνη του Έργου), Γ. Αντωνίου, Α. Μόλχο, Π. Παπαμίχος-Χρονάκης, Π. Χαντζαρούλα) σε συνεργασία με τον Θ, Ντάλλα (Υπεύθυνος για τον Προγραμματισμό)  πραγματοποίησε εκτεταμένη έρευνα στα αρχεία όπου φυλάσσονται οπτικο-ακουστικές μαρτυρίες από Έλληνες Εβραίους επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Το υλικό των οπτικο-ακουστικών μαρτυριών που συγκεντρώθηκε καταλογογραφήθηκε και αποδελτιώθηκε και κατασκευάστηκε ιστοσελίδας που φιλοξενεί τη βάση δεδομένων.

H ηλεκτρονική βάση δεδομένων η οποία συγκεντρώνει σε ενιαίο σώμα περισσότερες από 1500 οπτικές ή ακουστικές μαρτυρίες 1088 Εβραίων της Ελλάδας, επιζώντων του Ολοκαυτώματος. Οι μαρτυρίες αυτές, οι οποίες συγκεντρώθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους, γλώσσες και τόπους απογράφηκαν και αποδελτιώθηκαν δημιουργώντας έναν «οδηγό στο αρχείο των μαρτυριών» προσβάσιμο στο διαδίκτυο.  Το αρχείο στο οποίο παραπέμπει η βάση δεδομένων μπορεί να υποστηρίξει την ιστορική έρευνα που, χωρίς να υποτιμά την ανάγκη της ακρίβειας, ενσωματώνει τα πολλαπλά επίπεδα της πραγματικότητας και τις εμπειρίες των επιζώντων, εμβαθύνοντας σε ζητήματα της ιστοριογραφίας του Ολοκαυτώματος.

Η Ιστοσελίδα (http://gjst.ha.uth.gr) η οποία φιλοξενεί τη βάση δεδομένων, και η οποία πέραν των πληροφοριακών στοιχείων για το Πρόγραμμα και τους Συνεργάτες περιλαμβάνει: κείμενο για την υποδοχή της μαρτυρίας στην Ιστοριογραφία («Μαρτυρία και Ιστορία»), περιλήψεις των πιλοτικών μελετών που εκπόνησαν οι ερευνητές, πλήρη βιβλιογραφικό κατάλογο των δημοσιευμένων μαρτυριών από ελληνο-εβραίους επιζώντες, κατάλογο ντοκιμαντέρ με σχετικές μαρτυρίες, χρονικό της Ιστορίας των Εβραίων στην Ελλάδα, χρονολόγιο της Κατοχής, γλωσσάρι.

Τέλος, στο πλαίσιο του Προγράμματος πραγματοποιήθηκε Συνέδριο (http://gjst.ha.uth.gr/el/conference-programme.php) με θέμα:  «Archives of Memory. The Experience of Greek Jews in Audiovisual Testimonies” (Βόλος, 24-25/2/2012).

 

Θεματική αποδελτίωση της σπάνιας εφημερίδας Εργάτης (1907-1910)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονική Υπεύθυνη: Άννα Ματθαίου

Η σπάνια εφημερίδα Εργάτης εκδόθηκε στο Βόλο στα 1907-1910 και αναφερόταν σε κοινωνικά και εργατικά ζητήματα της εποχής. Το πλήρες σώμα της εφημερίδας υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή. Η θεματική αποδελτίωση είναι διαθέσιμη σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. Η αποδελτίωση του Εργάτη αναδεικνύει τα τοπικά εργατικά και συνδικαλιστικά θέματα, αλλά και τις γενικότερες ιδεολογικές και κοινωνικές αναζητήσεις μέσα από τη σκοπιά της σοσιαλιστικής και κομμουνιστικής πρωτοπορίας στην περίοδο του Μεσοπολέμου. Στο έργο εργάστηκε μια μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος.

 

Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας μέσα από τον τοπικό Τύπο. Καταγραφή και αποδελτίωση σχετικών λημμάτων από το Αρχείο Εφημερίδων του Εργαστηρίου Ιστορίας (ΑΕΕΙ) του Τμήματος (2010-2011)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Πολυμέρης Βόγλης

Αντικείμενο του έργου είναι η ταξινόμηση, καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιακή επεξεργασία δημοσιευμάτων σχετικών με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας στις εφημερίδες Θεσσαλία και Ταχυδρόμος από τη συλλογή του ΑΕΕΙ.

 

Καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιοποίηση φύλλων εφημερίδων από το Αρχείο Εφημερίδων του Εργαστηρίου Ιστορίας (ΑΕΕΙ) του ΙΑΚΑ (2009-2010)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Μήτσος Μπιλάλης

Αντικείμενο του έργου υπήρξε η ταξινόμηση, καταγραφή, αποδελτίωση φύλλων των τοπικών εφημερίδων Νέος Τύπος (2002-2003), Πρώτη (2002-2003) και Θεσσαλία (1997-1999, 2002-2009), που αποτελούν τη συλλογή την οποία δώρησε στο Εργαστήριο Ιστορίας ο Παντελής Λαζαρίδης. Ειδικότερα για τη Θεσσαλία έγινε θεματική αποδελτίωση με θέμα: «Συλλογικά υποκείμενα στο δημόσιο χώρο», όπου καταγράφηκαν μια σειρά από κινητοποιήσεις κοινωνικών ομάδων (απεργίες, πορείες, αποκλεισμοί, συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, συλλαλητήρια, καταλήψεις, επεισόδια, αντιδράσεις πολιτών), με τους χώρους εκδήλωσής τους στον ιστό της πόλης. Στο έργο, που ολοκληρώθηκε το 2009, εργάστηκε η υπεύθυνη του Εργαστηρίου.

 

Δημιουργία ηλεκτρονικής παρουσίασης για την περιήγηση στο Μουσείο Ραδιοφώνου στο Λαύκο Μαγνησίας (2009)

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Μήτσος Μπιλάλης

Σε συνεργασία με το Μουσείο Ραδιοφώνου "Αντώνης Τριβάνης" στον Λαύκο Μαγνησίας, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από 5μελή ερευνητική ομάδα ψηφιακή εφαρμογή για την υποστήριξη της περιήγησης των επισκεπτών στο εν λόγω Μουσείο. Η εφαρμογή αυτή περιέχει επιστημονικές πληροφορίες για την πρώιμη περίοδο της ιστορίας του ραδιοφωνικού φαινομένου και πλαισιώνεται από πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό.

 

Φύλο και Μεσαίωνας, βιβλιογραφική βάση (2009)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονική Υπεύθυνη: Ρίκα Μπενβενίστε

Δημιουργία βιβλιογραφικής βάσης ξενόγλωσσων άρθρων για το θέμα. Στο έργο εργάστηκε μια μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματος.

 

Καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιοποίηση φύλλων εφημερίδων από το Αρχείο Εφημερίδων του Εργαστηρίου Ιστορίας (ΑΕΕΙ) του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (2008-2009)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Μήτσος Μπιλάλης

Αντικείμενο του έργου ήταν η ταξινόμηση/καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιακή επεξεργασία της σειράς φύλλων των εφημερίδων Κήρυξ, Θεσσαλία και Ταχυδρόμος, το οποία αποτελούν τμήμα της φυσικής συλλογής του Αρχείου Εφημερίδων του Εργαστηρίου Ιστορίας  (ΑΕΕΙ) του ΙΑΚΑ Μετά την καταγραφή δημιουργήθηκε αναλυτικός κατάλογος σε ηλεκτρονική μορφή. Η αποδελτίωση των φύλλων έγινε με βάση θεματικό οδηγό. Επιπλέον, στα πλαίσια του προγράμματος κατεβλήθη μέριμνα για την ασφαλή αποθήκευση και χρήση του υλικού, δεδομένου ότι τα πρωτότυπα φύλλα των εφημερίδων είναι ευαίσθητα.

 

Καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιοποίηση φύλλων της εφημερίδας Κήρυξ (2008-2009)

Χρηματοδότηση: Επιτροπή Ερευνών Π.Θ.
Επιστημονική Υπεύθυνη: Έφη Γαζή

Αντικείμενο του έργου ήταν η καταγραφή, αποδελτίωση και ψηφιοποίηση μέρους των φύλλων της σπάνιας εφημερίδας του Βόλου Κήρυξ την οποία εξέδιδε κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ο Δημοσθένης Κούρτοβικ. Στο πλαίσιο του προγράμματος, έγινε πλήρης καταγραφή των διαθέσιμων φύλλων της εφημερίδας των ετών 1913-1920. Πλήρης οδηγός είναι διαθέσιμος σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή. Επίσης, έγινε θεματική αποδελτίωση και συγκροτήθηκε θεματικός κατάλογος των διαθέσιμων φύλλων με βάση έννοιες-κλειδιά της τοπικής ιστορίας. Οι θεματικές κατηγορίες περιλαμβάνουν τη δημόσια υγεία, την πρόνοια και τη φιλανθρωπία, εργατικά ζητήματα, τον πληθυσμό της πόλης του Βόλου, ζητήματα που αφορούν στη δημοτική αρχή, το λιμάνι και την ψυχαγωγία. Σχετικές υπο-ενότητες έχουν συμπεριληφθεί στο θεματικό κατάλογο, ο οποίος είναι διαθέσιμος σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. Τέλος, ψηφιοποιήθηκαν πρωτοσέλιδα της εφημερίδας τα οποία περιλαμβάνουν κυρίως το κεντρικό άρθρο του εκδότη και δημοσιογράφου Δ. Κούρτοβικ. Το έργο πραγματοποίησε η Ντίνα Μουστάνη.

 

Η συγκρότηση των εργατικών στρωμάτων στον Βόλο, 1880-1960 (2006-2007)

(http://extras.ha.uth.gr/pythagoras2)

Χρηματοδότηση: Πρόγραμμα «Πυθαγόρας ΙΙ – Ενίσχυση Ερευνητικών Ομάδων στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας», 2006-2007
Επιστημονική υπεύθυνη: Χριστίνα Αγριαντώνη

Αντικείμενο του προγράμματος, που εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της Κοινωνικής Ιστορίας της πόλης, ήταν η μελέτη του εργατικού πληθυσμού του Βόλου, από την ένταξη στο ελληνικό κράτος έως τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Άμεσοι στόχοι, στον περιορισμένο διαθέσιμο χρόνο, ήταν (1) να διασωθεί και να καταστεί αξιοποιήσιμο από την έρευνα ένα μεγάλο αρχείο βιομηχανικής επιχείρησης, (2) να δημιουργηθούν κατάλληλες υποδομές για την έρευνα στο θέμα, και (3) να δοθεί η δυνατότητα σε νέους ερευνητές/μεταπτυχιακούς φοιτητές/υποψήφιους διδάκτορες που ενδιαφέρονται για τα ζητήματα αυτά να συνεχίσουν τις προσωπικές τους έρευνες πάνω σε άξονες που εντάσσονται στο ευρύ αντικείμενο του Προγράμματος. Στην ερευνητική ομάδα μετείχαν από το Τμήμα ΙΑΚΑ ο Μήτσος Μπιλάλης, ο Θέμης Ντάλλας, 3 υποψήφιοι διδάκτορες και 2 μεταπτυχιακοί φοιτητές και ακόμη ως εξωτερικοί συνεργάτες η διευθύντρια του Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας (ΔΗΚΙ) Βόλου και μία αρχειονόμος.

 

Καταγραφή παραδοσιακών εργαστηρίων στο Πήλιο (2005- 2010)

Χρηματοδότηση: Πολιτιστικό Ίδρυμα του Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ)
Επιστημονική Υπεύθυνη: Χριστίνα Αγριαντώνη

Το πρόγραμμα καταγραφής διεξάγεται κατά τμήματα, με αντικείμενο κάθε φορά έναν πηλιορείτικο δήμο, και βρίσκεται σε εξέλιξη. Με βάση τον εντοπισμό στο χώρο και τη φωτογραφική αποτύπωση των εγκαταστάσεων, που διενεργεί η 5η Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων του Νομού Μαγνησίας (η οποία συνεργάζεται στο πρόγραμμα του ΠΙΟΠ), η ερευνητική ομάδα του ΙΑΚΑ αναλαμβάνει την ιστορική τεκμηρίωσή τους, με έρευνα σε αρχειακές πηγές, στον τύπο της εποχής και με προφορικές επιτόπιες συνεντεύξεις. Έως σήμερα έχει ολοκληρωθεί το έργο στους δήμους: Αρτέμιδας, Μηλεών, Αφετών, Σηπιάδος και Αργαλαστής, ενώ ολοκληρώνεται η έρευνα στους δήμους Ζαγοράς, Μουρεσίου, Κάρλας και στην Κοινότητα Τρικκερίου. Για το πρόγραμμα έχουν εργαστεί συνολικά 5 μεταπτυχιακοί φοιτητές/υποψήφιοι διδάκτορες. Το προϊόν της έρευνας κατατίθεται με τη μορφή CD-ROM στο Εργαστήριο Ιστορίας, και μετά την ολοκλήρωση προβλέπεται η συγκέντρωση των δεδομένων σε ενιαία βάση.

 

Ιστορική τοπογραφία: επιφανειακή έρευνα Πίνδου (2002-2006)

Επιστημονικός υπεύθυνος: Γιάννης Πίκουλας

H επιφανειακή έρευνα στην οροσειρά της Πίνδου πραγματώνεται από το Tμήμα Iστορίας, Aρχαιολογίας και Kοινωνικής Aνθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας μετά από άδεια του YΠΠO (YΠΠO/ΓΔA/APX/A3/ Φ40/25711/1159/2.8.02, Φ40/2221/ 239/12.6.03 και Φ40/2606/1520/2.7.2004). Yπεύθυνος σχεδιασμού και πραγμάτωσης της έρευνας είναι ο Aναπλ. Kαθηγ. Aρχαίας Eλληνικής Iστορίας Γ. A. Πίκουλας. Tο πρόγραμμα είναι 5ετές (2002–2006) και ήδη έχει ολοκληρώσει τις τρεις πρώτες ερευνητικές περιόδους του στη βόρεια Πίνδο (N. Γρεβενών: Iούλιος 2002, 2003 & Aύγουστος 2004). Σε αυτές συμμετείχαν φοιτητές του Tμήματος με στόχο την εκπαίδευσή τους στη μεθοδολογία της επιφανειακής έρευνας. Tον Iούλιο του 2005 η έρευνα έχει προγραμματισθεί για τη νότια Πίνδο (N. Tρικάλων).

Tο συγκεκριμένο ερευνητικό Πρόγραμμα του Παν/μίου, με τίτλο Διασχίζοντας την Πίνδο. Διαβάσεις και άμυνα, αποβλέπει στην επισήμανση, καταγραφή και μελέτη του οδικού δικτύου της Πίνδου και των σημείων άμυνας της περιοχής, ώστε να διερευνηθεί η σχέση οδικού και άμυντικού δικτύου. H έρευνα αντιμετωπίζει το θέμα σε διαχρονική βάση. H οροσειρα της Πίνδου αντιμετωπίζεται ως σύνολο, από τα Kονιτσοχώρια και τα Zαγοροχώρια του Nομού Iωαννίνων, στα Bλαχοχώρια και Kουπατσοχώρια των Γρεβενών, στον Aσπροπόταμο (N. Tρικάλων) και στα χωριά των Aγράφων, τα πιο γνωστά ως χωριά της Aργιθέας (N. Kαρδίτσας).

ΙΑΚΑ: Κεντρική σελίδα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας