Ιστορία
Αρχαιολογία
Κοινωνική Ανθρωπολογία

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών

Πολιτική του Σώματος

  • Κωδικός: ΚΑ2211
  • Κατεύθυνση: Κοινωνική Ανθρωπολογία
  • Κατηγορία: Εμβάθυνσης
  • Τρέχοντες διδάσκοντες: Έλενα Τζελέπη
  • Ώρες διδασκαλίας ανά εξάμηνο: 39
  • Μονάδες ECTS: 5.0
  • Διδάχθηκε: 2017-2018 εαρινό
  • Διδάσκεται

Περίληψη

Στο επίκεντρο του προβληματισμού που το μάθημα αυτό επιδιώκει να καλλιεργήσει βρίσκεται το σώμα ως φορέας κοινωνικο-πολιτισμικών αναφορών, προδιαγραφών, προσδοκιών, σχέσεων εξουσίας και αντιστάσεων που σχετίζονται με άξονες διαφοροποίησης όπως είναι το φύλο, η φυλή, η εθνότητα, η κοινωνική τάξη, η σεξουαλικότητα, η ηλικία και η κατάσταση της υγείας. Θα εξετάσουμε πώς υποκείμενα ή ομάδες βιώνουν την ανθρώπινη σωματικότητα –τόσο τη «δική» τους όσο και των «άλλων»- μέσα και πέρα από θεσμικά κανονιστικά πρότυπα ταυτότητας, μέσα και πέρα από τις στερεότυπες κατηγοριοποιήσεις του δυτικού πολιτισμού (νους-σώμα, ιδιωτικό-δημόσιο, ατομικό/βιολογικό σώμα- κοινωνικό/πολιτικό σώμα, φύση-κοινωνία, υλικότητα-πνευματικότητα, επιφάνεια-βάθος, κανονικό-αποκλίνον, θρησκεία-εκκοσμίκευση). Το «σώμα» δεν μπορεί να κατανοηθεί απλώς και μόνο ως «φυσική» οντότητα. Τα σώματα, ως μεμονωμένα αλλά και ως συλλογικά/συναθροισμένα (π.χ. με τη μορφή του «πληθυσμού»), όχι απλώς επηρεάζονται από κοινωνικά προτάγματα και πολιτισμικές προσδοκίες, αλλά και αποτελούν ενεργές επιτελέσεις της συγκρότησης και εννοιολόγησης της ίδιας της «φύσης».

Στο πλαίσιο αυτό, διερευνούμε τις έννοιες της σωματικότητας, ενσωμάτωσης και σωματοποίησης σε αναφορά με ευρύτερα ιστορικά βιοπολιτικά συμφραζόμενα. Έτσι, έμφαση δίνεται στις τεχνικές ενσώματης πειθάρχησης και αντίστασης/ανυποταξίας που επιτελούνται στο πλαίσιο λόγων, αναπαραστάσεων αλλά και θεσμικών σχηματισμών της νεωτερικότητας (ιατρική, εκπαίδευση, καταναλωτικά πολιτισμικά πλαίσια, μέσα επικοινωνίας, τέχνη κ.λ.π.). Ενδεικτικά παραδείγματα ενσώματων πρακτικών και υποκειμενικοτήτων που θα μας απασχολήσουν είναι: η φροντίδα για τη διατήρηση ενός «υγιούς» σώματος, οι αισθητικές επεμβάσεις, η διαχείριση του πόνου, οι νέες τεχνικές βιολογικής αναπαραγωγής, η εμπρόθετη διαφοροποίηση του σώματος (τατουάζ, τρυπήματα, κ.λ.π.), το σώμα ως καλλιτεχνικό πεδίο, η διαχείριση του στίγματος ή της αμηχανίας/συμπόνιας που συνήθως συνοδεύουν τις σωματικές διαφορές ή αναπηρίες. Παράλληλα, παραδείγματα που θέτουν το σώμα στο κέντρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως τα σώματα της οικονομικής κρίσης, η διαμάχη γύρω από τη μουσουλμανική μαντίλα, τα αμνημόνευτα και «χωρίς σημασία» σώματα που βρίσκονται περιθωριοποιημένα στα όρια του διανοητού, τα σώματα που εκτίθενται στη βία του πολέμου και του εκτοπισμού, θα αποτελέσουν βασικούς άξονες των συζητήσεών μας.

Το θεωρητικό πλαίσιο του μαθήματος είναι διεπιστημονικό και διαμορφώνεται από τις συνάψεις της πολιτικής και κοινωνικής φιλοσοφίας, της αισθητικής και της κοινωνικής ανθρωπολογίας με τις θεωρίες φύλου, τις μετααποικιακές σπουδές και την πολιτισμική κριτική.

Συγγράμματα

  • Μακρυνιώτη Δ. (επιμ.) (2004): Τα όρια του σώματος. Διεπιστημονικές προσεγγίσεις., Αθήνα: Νήσος
  • Αθανασίου Α. (2011): Ζωή στο όριο: Δοκίμια για το Σώμα, το Φύλο και τη Βιοπολιτική, Αθήνα: Εκκρεμές
ΙΑΚΑ: Κεντρική σελίδα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας